MPS TİP I

Tip I mukopolisakkaridoz (MPS I) bozuklukları belirtilerin tiplerine, şiddetine ve ilerleme hızlarına göre üç gruba ayrılmaktadır. En ağır tipi Hurler, en hafif seyreden tipi Scheie sendromu, şiddeti ikisini arasında olan tipi ise Hurler-Scheie sendromu olarak adlandırılır. Belirtilerin şiddeti bu iki uç arasında çok büyük değişkenlik gösterebilir.

Tanımı:

MPS I, alfa-L-iduronidaz enziminin üretilmesini sağlayan gendeki kusurdan kaynaklanır. Bu enzim bağ dokularında yoğun olarak bulunan ve glikozaminoglikanlar olarak adlandırılan şeker moleküllerini parçaladığından, eksik olması durumunda kıkırdak, deri, eklem bağları ve kirişler ile eklem sıvısında bu moleküller giderek artan biçimde birikir. MPS I hastalığı bulunan kişilerin vücudunda aşırı miktarda glikozaminoglikan birikir ve hastalığın belirtilerini ortaya çıkarır.

Bu hastalık tüm dünyada 100.000’de 1 oranında görülmektedir

Belirtileri:

MPS I belirtileri değişken olup, tipik olarak doğumdan sonraki ilk iki yaş içinde ortaya çıkar. Çocuğun fiziksel gelişimi tipik olarak üç yaş civarında durur. Bu hastalıkların en önemli belirtileri eklem sertliği, iskelet anormallikleri, gözlerde katarakt oluşması, karaciğer ve/veya dalak büyümesi, yüz hatlarının kabalaşması, dudakların kalınlaşması, dilin büyümesidir. El bileğinde sinir sıkışması, işitme kaybı, kalp hastalığı, üst solunum yolu enfeksiyonları, zeka gelişme geriliği, fıtıklar, beyinde sıvı toplanması ve akciğer hastalıkları da gözlenebilir.

Kalıtım özelliği:

MPS I otozomal çekinik bir hastalıktır.

Tanı ve araştırma testleri:

İdrarda glikozaminoglikan düzeylerinin araştırılmasına yönelik idrar testi yapılarak bireyde MPS I olup olmadığı saptanabilir. İdrar testinin ardından rutin olarak kan testi ya da deri biyopsisi yapılarak alfa-L-iduronidaz enziminin aktivitesine bakılır. Doğum öncesinde kese sıvısı içindeki hücrelerden alınan örnekten yararlanılarak fetustaki alfa-L-iduronidaz aktivitesi de araştırılabilir. Bu tanı testleriyle birlikte yürütülebilecek olan genetik testlerle MPS I’e yol açan mutasyonlar da saptanabilir.

Tedavi:

MPS I tedavisi belirtilerden bazılarının azaltılmasının yanı sıra, nedenin tedavisine yönelik de olabilir. Belirtilerin azaltılmasına ya da kontrol altına alınmasına yönelik çeşitli tedaviler vardır. Örneğin, oksijen desteği verilmesi ya da soluk borusuna gırtlak hizasında tüp takılması işlemi (trakeostomi) uygulanarak solunumla ilgili komplikasyonlar hafifletilebilir. Fizik tedavi kas ve eklem sertliğini giderebilir. Fıtık, omurilik ve sinir sıkışmalarına yönelik ameliyatlar ve/veya kalp kapağının değiştirilmesi gerekebilir. Eksik enzimin yerine konması da tedavi seçenekleri arasında yer alır. Ancak enzim kandan sinir sistemine geçmediğinden merkezi sinir sistemi belirtilerinin hafifletilmesinde etkili değildir. Scheie tipi MPS I tedavisinde kemik iliği ya da kök hücre nakli de seçenek olarak kullanılabilir.

Scheie tipi MPS I

Scheie sendromu MPS I hastalıklarının en hafif biçimidir. Bu hastalığı bulunan kişilerde tipik olarak zeka normaldir ve MPS I hastalığı ile ilgili fiziksel belirtiler daha hafif seyreder. Tüm dünyada her 500.000 kişiden birinin Scheie sendromlu olduğu tahmin edilmektedir.

Belirtiler:

Scheie Sendromu belirtileri üç-sekiz yaşlarında ortaya çıkar. Tipik belirtiler eklem sertliği, iskelet anormallikleri, katarakt, işitme kaybı, karaciğer ya da dalakta büyüme ve yüz hatlarında kabalaşma sayılabilir. Diğer belirtiler arasında el sinirinin el bileği hizasında sıkışarak ağrı ve kas zayıflamasına yol açması, kalp hastalıkları, üst solunum yolu enfeksiyonları, bağırsak fıtıkları ve akciğer hastalıkları bulunabilir.

Boy kısalığının mutlak olduğu Hurler sendromundan (hastaların boyu 1.20 m’yi geçmez) farklı olarak, Scheie tipi MPS I bulunan hastalarda boy normaldir.

Kalıtım biçimi:

Scheie tipi MPS I de otozomal çekinik kalıtım özelliği gösterir. Yani hastalığın ortaya çıkması için hem anneden, hem de babadan gelen genlerin hastalığa yol açan kusuru barındırması gerekir.

Tanı ve araştırma testleri:

Scheie tipi MPS I tanısı için idrarda glkozaminoglikan düzeylerin ölçüldüğü idrar testinden yararlanılır. Daha sonra rutin olarak kan testi ya da deri biyopsisi yapılarak alfa-L-iduronidaz enzim aktivitesinin azaldığı ortaya konur. Fetusta doğum öncesi alfa-L-iduronidaz aktivitesi tayini de yapılabilmektedir. Bu tanı testlerine ek olarak Hurler-Scheie/MPS I hastalığına yol açan mutasyonun araştırılmasına yönelik genetik testler de yapılabilir.

Tedavi:

Scheie tipi MPS I tedavisi belirtilerden bazılarının azaltılmasının yanı sıra, nedenin tedavisine yönelik de olabilir. Belirtilerin azaltılmasına ya da kontrol altına alınmasına yönelik çeşitli tedaviler vardır. Örneğin, oksijen desteği verilmesi ya da soluk borusuna gırtlak hizasında tüp takılması işlemi (trakeostomi) uygulanarak solunumla ilgili komplikasyonlar hafifletilebilir. Fizik tedavi kas ve eklem sertliğini giderebilir. Fıtık, omurilik ve sinir sıkışmalarına yönelik ameliyatlar ve/veya kalp kapağının değiştirilmesi gerekebilir. Eksik enzimin yerine konması da tedavi seçenekleri arasında yer alır. Ancak enzim kandan sinir sistemine geçmediğinden merkezi sinir sistemi belirtilerinin hafifletilmesinde etkili değildir. Scheie tipi MPS I tedavisinde kemik iliği ya da kök hücre nakli de seçenek olarak kullanılabilir.

Hurler-Scheie Sendromu Tanımı

Hurler ya da Scheie kategorilerine tam oturmayan hastalar Hurler-Scheie hastalığı ya da Hurler-Scheie sendromu kategorisinde değerlendirilir. Hurler-Scheie hastalığı hastalığın çabuk ilerlediği, gelişme geriliğinin bulunmadığı ya da çok hafif olduğu ve hastalık belirtilerinin şiddeti ile ölüm oranlarının Hurler ile Scheie hastalıklarının arasında yer aldığı durumu tanımlamaktadır. Tıp literatüründe bu tablo MPS I’in ara biçimi olarak da ifade edilmektedir.Hurler-Scheie tipi MPS I alfa-L-iduronidaz enzimini üreten gendeki kusura bağlı olarak gelişir. Glikozaminoglikanların parçalanması için gereken bu enzim sözü edilen hastalıkta ya çok az sentezlenmekte ya da hiç bulunmamaktadır. Glikozaminoglikanlar vücuttaki kıkırdak, tendon, deri ve eklem sıvısı gibi yapıları oluşturur. Hurler-Scheie tipi MPS I bulunan kişilerin vücutlarındaki yapılarda bu şekerler aşırı miktarda birikerek klinikte görülen belirtilerin ortaya çıkmasına yol açar.

Bu hastalık tüm dünyada 100.000 kişide bulunur; Amerika Birleşik Devletleri'nde doğan her 25.000 çocuktan birinde MPS tiplerinden biri bulunmaktadır.

Belirtileri:

Hurler-Scheie tipi MPS I sendromunun belirtileri 3-8 yaşlar arasında ortaya çıkar. Başlıca belirtiler arasında eklem sertliği, iskelet anormallikleri, katarakt, karaciğer ve dalak büyümesi ve yüz hatlarında kabalaşma bulunur. Diğer belirtiler ise el sinirinin el bileğinde sıkışması, kalp hastalığı, üst solunum yolu enfeksiyonları, herniler ve akciğer hastalığı yer alır.

Kalıtım Özellikleri:

Hurler-Scheie/MPS I otozomal çekinik özellik gösterir. Yani hastalık belirtilerinin ortaya çıkması için hem anneden, hem de babadan gelen genlerin hastalığa yol açan kusuru barındırması gerekir.

Tanıya Yönelik Araştırma Yöntemleri:

İdrarda glikozaminoglikanların düzeyini belirlemek üzere yapılan testlerde miktar artışının gösterilmesi tanıda ilk adımdır. İdrar testinin ardından kan ya da derined biyopsi ile örnek alınarak üretilen bağ dokusu hücrelerinde alfa-L-iduronidaz enziminin eksik olduğu kesin olarak gösterilebilir. Gebelik sırasında da doğum kesesinden sıvı alınarak (bu işleme amniyosentez adı verilir) elde edilen hücrelerde enzim miktarı ve etkinliği araştırılabilir. Bu testlerle birlikte enzimin az bulunmasına ya da hiç bulunmamasına neden olan genetik kusuru gösteren testler de yapılabilir.

Tedavi:

Hurler-Scheie tipi MPS I tedavisi belirtilerden bazılarının azaltılmasının yanı sıra, nedenin tedavisine yönelik de olabilir. Belirtilerin azaltılmasına ya da kontrol altına alınmasına yönelik çeşitli tedaviler vardır. Örneğin, oksijen desteği verilmesi ya da soluk borusuna gırtlak hizasında tüp takılması işlemi (trakeostomi) uygulanarak solunumla ilgili komplikasyonlar hafifletilebilir. Fizik tedavi kas ve eklem sertliğini giderebilir. Fıtık, omurilik ve sinir sıkışmalarına yönelik ameliyatlar ve/veya kalp kapağının değiştirilmesi gerekebilir. Eksik enzimin yerine konması da tedavi seçenekleri arasında yer alır. Ancak enzim kandan sinir sistemine geçmediğinden merkezi sinir sistemi belirtilerinin hafifletilmesinde etkili değildir. Hurler-Scheie tipi MPS I tedavisinde kemik iliği ya da kök hücre nakli de seçenek olarak kullanılabilir.